Pierwotny harmonogram AI Act wskazywał 2 sierpnia 2026 r. jako termin rozpoczęcia stosowania szczególnych wymagań dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III. Po zmianach przyjętych latem termin ten przesunął się na 2 grudnia 2027 r.
Spis treści
- Co obowiązuje już teraz, a co od grudnia 2027 roku?
- Kiedy system używany w rekrutacji jest systemem wysokiego ryzyka?
- Kto odpowiada za system wysokiego ryzyka?
- Czy kandydat musi wiedzieć, że w rekrutacji uczestniczy sztuczna inteligencja?
- Jak przygotować dział HR przed 2 grudnia 2027 roku?
- Jak wygląda to w praktyce w AI Power Recruiter?
- AI Act w rekrutacji zaczyna się od świadomego wykorzystania AI
Dla pracodawcy sama data nie jest jednak najważniejsza. Trzeba przede wszystkim ustalić, co system robi w procesie rekrutacyjnym i czy jego wynik wpływa na ocenę lub selekcję kandydata. Od tego zależą obowiązki związane z wykorzystaniem danego rozwiązania.
Co obowiązuje już teraz, a co od grudnia 2027 roku?
AI Act to rozporządzenie (UE) 2024/1689 dotyczące systemów sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej. W 2026 roku jego harmonogram zmieniło rozporządzenie (UE) 2026/1744, określane jako Digital Omnibus on AI.
Dla działów HR najważniejsze terminy wyglądają dziś tak:
| Data | Co ma znaczenie dla HR? |
|---|---|
| 2 lutego 2025 | zaczęły być stosowane m.in. przepisy dotyczące zakazanych praktyk oraz kompetencji w zakresie AI |
| 2 sierpnia 2026 | zaczęły być stosowane obowiązki przejrzystości z art. 50 AI Act |
| 11 sierpnia 2026 | zasadniczo weszła w życie polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji; ustanowiła ona Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) jako organ nadzoru rynku |
| 2 grudnia 2027 | zaczną być stosowane szczególne wymagania dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III, obejmującego określone zastosowania w rekrutacji i zatrudnieniu |
Kiedy trzeba poinformować o wykorzystaniu sztucznej inteligencji?
Art. 50 obejmuje między innymi systemy przeznaczone do bezpośredniej interakcji z człowiekiem. Jeżeli kandydat wchodzi w taką interakcję i nie jest dla niego oczywiste, że ma do czynienia z AI, powinien otrzymać taką informację. Zakres obowiązku zależy od sposobu wykorzystania technologii. Czym innym jest bezpośrednia interakcja kandydata z AI, a czym innym działanie rozwiązania w tle podczas analizy jego aplikacji.
Co oznacza AI literacy dla działu HR?
AI Act wymaga działań wspierających rozwój kompetencji w zakresie AI, czyli AI literacy. Ich zakres powinien uwzględniać wiedzę i doświadczenie osób pracujących z technologią oraz sposób jej wykorzystania. Innego przygotowania może potrzebować osoba korzystająca z prostego narzędzia pomocniczego, a innego rekruter pracujący z rozwiązaniem oceniającym kandydatów. Chodzi więc o dopasowanie kompetencji do rzeczywistych zastosowań AI w organizacji.
Kiedy system używany w rekrutacji jest systemem wysokiego ryzyka?
Załącznik III AI Act obejmuje między innymi systemy przeznaczone do rekrutacji i selekcji osób. Chodzi w szczególności o rozwiązania wykorzystywane do:
- dobierania i kierowania ofert pracy do określonych osób,
- analizowania i filtrowania aplikacji,
- oceniania kandydatów.
Nie każde narzędzie wykorzystujące AI w rekrutacji musi jednak zostać uznane za system wysokiego ryzyka.
AI Act przewiduje możliwość zastosowania wyjątku, ale muszą zostać spełnione warunki określone w art. 6 ust. 3. Dotyczy to między innymi sytuacji, w której rozwiązanie wykonuje wąskie zadanie proceduralne i nie wpływa istotnie na wynik decyzji. System nie może przy tym stwarzać istotnego ryzyka dla zdrowia, bezpieczeństwa ani praw podstawowych.
Wyjątek nie ma zastosowania, jeżeli dochodzi do profilowania osób fizycznych. Szczególnej uwagi wymagają więc rozwiązania, które analizują właściwości kandydata, a następnie wykorzystują te informacje do punktowania, filtrowania lub tworzenia rankingu.
Co pokazują przykłady z projektu wytycznych Komisji?
W materiałach Komisji dotyczących klasyfikacji systemów wysokiego ryzyka znajdują się konkretne przykłady z rekrutacji. Pokazują one, jak poszczególne zastosowania mogą być oceniane na gruncie art. 6. Same przykłady nie zastępują jednak przepisów.
| Zastosowanie systemu | Jak zostało zakwalifikowane w przykładach Komisji? |
|---|---|
| analiza kandydatów i ranking wykorzystywany przy shortliście | system wysokiego ryzyka |
| punktowanie odpowiedzi i ranking wpływający na zaproszenie na rozmowę | system wysokiego ryzyka |
| sourcing połączony z generowaniem shortlisty | system wysokiego ryzyka |
| rozpoznawanie i porządkowanie informacji z CV bez wpływu na selekcję | może korzystać z wyjątku dla wąskiego zadania proceduralnego |
| automatyczne umawianie rozmów | w opisanym przypadku zadanie proceduralne |
Różnicę dobrze pokazuje porównanie dwóch zastosowań. Jedno narzędzie może jedynie znaleźć wolny termin rozmowy. Drugie ocenia kandydatów, przyznaje im punkty i wpływa na kolejność w rankingu. W obu przypadkach wykorzystywana jest sztuczna inteligencja, ale jej wpływ na sytuację kandydata jest zupełnie inny.
Kto odpowiada za system wysokiego ryzyka?
AI Act rozróżnia dostawcę systemu i podmiot, który z niego korzysta. Jeśli pracodawca wdraża rozwiązanie stworzone przez zewnętrznego dostawcę, nie przejmuje automatycznie jego obowiązków. Dostawca nie odpowiada jednak za sposób, w jaki firma później korzysta z narzędzia. Obie strony mają więc własny zakres odpowiedzialności.
Za co odpowiada dostawca?
Po rozpoczęciu stosowania odpowiednich przepisów dostawca systemu wysokiego ryzyka będzie miał własne obowiązki. Obejmują one między innymi zarządzanie ryzykiem, jakość rozwiązania, dokumentację techniczną, rejestrowanie zdarzeń oraz ocenę zgodności. Znaczenie mają również dokładność działania i cyberbezpieczeństwo. Rozwiązanie powinno radzić sobie z błędami i zakłóceniami oraz umożliwiać skuteczny nadzór człowieka.
Za co odpowiada pracodawca?
Firma korzystająca z systemu wysokiego ryzyka również ma własne obowiązki. Powinna używać go zgodnie z instrukcją, monitorować jego działanie oraz zapewnić odpowiedni nadzór. Osoby odpowiedzialne za ten nadzór powinny mieć potrzebne kompetencje, przeszkolenie i uprawnienia.
System może również automatycznie zapisywać historię swojego działania. Takie zapisy są nazywane logami lub rejestrami zdarzeń. Jeżeli znajdują się pod kontrolą firmy, powinny być przechowywane przez co najmniej sześć miesięcy. Inne właściwe przepisy mogą przewidywać inny okres.
Zakup narzędzia opisywanego jako zgodne z AI Act nie oznacza automatycznie, że zgodny jest również cały proces rekrutacyjny firmy. Pracodawca nadal odpowiada za sposób wykorzystania rozwiązania w swojej organizacji.
Czy kandydat musi wiedzieć, że w rekrutacji uczestniczy sztuczna inteligencja?
Jeżeli system wysokiego ryzyka z załącznika III pomaga w podjęciu decyzji dotyczącej kandydata, AI Act przewiduje obowiązek poinformowania go o wykorzystaniu takiego rozwiązania. Obowiązek ten będzie stosowany od 2 grudnia 2027 r. Ochrona kandydata nie zaczyna się jednak dopiero w tym terminie. AI Act działa równolegle z ochroną danych w rekrutacji, a znaczenie może mieć między innymi art. 22 RODO.
Przepis ten dotyczy decyzji opartych wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu, jeżeli wywołują skutki prawne lub w podobny sposób istotnie wpływają na osobę. RODO przewiduje również określone wyjątki i zabezpieczenia, dlatego art. 22 nie oznacza prostego zakazu każdej automatyzacji. W praktyce trzeba więc sprawdzić, jak przetwarzane są dane kandydata, jaki wpływ ma wynik narzędzia na jego sytuację oraz jaki jest rzeczywisty udział człowieka w decyzji.
Jak przygotować dział HR przed 2 grudnia 2027 roku?
Najpierw trzeba ustalić, w których miejscach procesu rekrutacyjnego wykorzystywana jest sztuczna inteligencja. Przy każdym zastosowaniu warto określić, jakie dane trafiają do narzędzia, jaki wynik powstaje i do czego jest później wykorzystywany.
Kolejny krok to ustalenie, czy wynik wpływa na dalszy przebieg rekrutacji. Następnie firma powinna sprawdzić przeznaczenie i klasyfikację rozwiązania oraz dostępną dokumentację. Istotny jest też sposób rejestrowania jego działania i możliwość wyjaśnienia wyniku. Przygotowanie do AI Act zaczyna się od zrozumienia własnego procesu rekrutacyjnego, a nie od samego pilnowania kolejnej daty.
Jak wygląda to w praktyce w AI Power Recruiter?
AI Power Recruiter wykorzystuje sztuczną inteligencję między innymi do analizy aplikacji i odpowiedzi kandydatów. Może też tworzyć ranking według wymagań i wag określonych dla danej rekrutacji.
Kryteria można sprawdzić przed rozpoczęciem oceny
Na początku workflow rekrutacyjnego użytkownik przygotowuje ofertę pracy, wymagania i kryteria. Może następnie wysłać je w systemie do weryfikacji pod kątem AI Act.
AI Power Recruiter wskazuje elementy, które mogą wymagać zmiany lub doprecyzowania. Użytkownik sam decyduje, czy i jak je poprawić. Taka kontrola nie jest opinią prawną ani oceną zgodności całej rekrutacji. Pozwala natomiast wychwycić potencjalnie problematyczne wymagania przed wykorzystaniem ich w dalszej części procesu.
Rekruter może sprawdzić, skąd wynika ocena kandydata
Przy analizie kandydatów AI Power Recruiter nie pokazuje wyłącznie punktacji. Rekruter otrzymuje również uzasadnienie i może zobaczyć, jakie informacje wpłynęły na wynik. Explainable AI w HR pozwala wrócić do podstaw oceny zamiast traktować wynik jak odpowiedź z „czarnej skrzynki”. Rekruter może dzięki temu sprawdzić rekomendację przed podjęciem decyzji.
AI Act zwraca uwagę na błąd automatyzacji (automation bias). Chodzi o ryzyko automatycznego lub nadmiernego polegania na wyniku wygenerowanym przez system. Osoba sprawująca nadzór powinna potrafić właściwie go zinterpretować, a w razie potrzeby pominąć, zmienić lub odwrócić. Samo pozostawienie rekruterowi końcowej decyzji nie wystarcza, jeżeli w praktyce nie może on zrozumieć lub zakwestionować rekomendacji. Nadzór człowieka powinien oznaczać realną możliwość kontroli, a nie tylko formalne zatwierdzenie wyniku.
AI Act w rekrutacji zaczyna się od świadomego wykorzystania AI
Przepisy nie sprowadzają się do samego wyboru odpowiedniego narzędzia. Dla pracodawcy liczy się także to, jak AI jest wykorzystywane w rekrutacji, jaki wpływ ma na sytuację kandydata i kto odpowiada za podejmowane decyzje. Czas do 2 grudnia 2027 r. warto więc wykorzystać na uporządkowanie procesu, sprawdzenie stosowanych rozwiązań i przygotowanie osób, które będą z nich korzystać.
