To ważne podczas rekrutacji. Kandydat z doświadczeniem w raportowaniu finansowym nie musi mieć praktyki w samodzielnym budowaniu prognoz czy analizowaniu opłacalności przedsięwzięć. Dlatego zakres stanowiska warto określić na podstawie analiz, które nowa osoba będzie faktycznie wykonywać.
Rola analityka finansowego w przedsiębiorstwie
Analityk finansowy (ang. Financial Analyst) zajmuje się analizą wyników finansowych firmy, wyjaśnianiem odchyleń oraz przygotowywaniem danych potrzebnych do planowania i podejmowania decyzji. Niektóre firmy używają również nazwy „specjalista ds. analiz finansowych. Analityk najczęściej pracuje w dziale finansowym, kontrolingu lub planowania finansowego. Korzysta z danych księgowych, sprzedażowych i operacyjnych, a wyniki jego analiz wykorzystują menedżerowie, kontrolerzy finansowi oraz dyrektor finansowy (CFO).
W mniejszych firmach jedna osoba może odpowiadać zarówno za raportowanie, jak i prognozy. W dużych organizacjach analitycy częściej specjalizują się w określonym obszarze, np. kosztach produkcji, wynikach sprzedaży czy finansach projektów.
Zakres obowiązków analityka finansowego
Do podstawowych zadań analityka finansowego należą przygotowywanie raportów, analiza odchyleń, udział w budżetowaniu i prognozowaniu oraz ocena rentowności. Nie każde stanowisko obejmuje wszystkie te obszary.
Raporty finansowe i kontrola danych
Analityk finansowy przygotowuje cykliczne raporty zarządcze, korzystając m.in. z rachunku zysków i strat (P&L), danych księgowych oraz systemów sprzedażowych i operacyjnych.
Do jego zadań należy:
- Zestawianie wyników finansowych – analiza przychodów, kosztów i marż całej firmy, poszczególnych działów, produktów lub projektów.
- Kontrola jakości danych – sprawdzanie ich kompletności i spójności oraz wyjaśnianie rozbieżności, m.in. we współpracy z księgowością podczas zamknięcia miesiąca.
- Przygotowywanie komentarzy do raportów – wskazywanie najważniejszych zmian w wynikach i wyjaśnianie ich przyczyn.
Analiza odchyleń od budżetu
Analityk finansowy porównuje rzeczywiste wyniki z budżetem i wyjaśnia powstałe różnice. Sprawdza między innymi przychody, koszty i marże oraz ich wpływ na wynik firmy. Przykładowo przedsiębiorstwo osiągnęło 10,8 mln zł przychodów zamiast planowanych 10 mln zł. Mimo to zysk brutto na sprzedaży wyniósł 3,7 mln zł, czyli o 300 tys. zł mniej, niż zakładano.
Analityk sprawdza, czy na różnicę wpłynęły większe rabaty, wzrost kosztów zakupu lub zmiana struktury sprzedaży. Jeśli dostępne informacje nie pozwalają ustalić przyczyny, sięga po dodatkowe dane i współpracuje z działami sprzedaży oraz zakupów.
Budżety, prognozy i scenariusze finansowe
Budżet określa przyjęty plan finansowy, natomiast prognoza (forecast) uwzględnia aktualne wyniki oraz przewidywane zmiany. Praca analityka przy budżetowaniu obejmuje zbieranie założeń od działów, przygotowywanie obliczeń i sprawdzanie spójności planowanych przychodów oraz kosztów. W trakcie roku te założenia mogą się zmienić. Analityk aktualizuje prognozy, uwzględniając nowe informacje o sprzedaży, kosztach, zatrudnieniu czy warunkach rynkowych.
Przy bardziej złożonych zadaniach przygotowuje również analizy scenariuszowe. Może na przykład sprawdzić, jak wzrost cen surowców o określony procent wpłynie na koszt produkcji i planowany wynik. W części firm obowiązki obejmują także analizę inwestycji. Specjalista szacuje nakłady inwestycyjne (CAPEX), przewidywane korzyści i przyszłe przepływy pieniężne potrzebne do oceny opłacalności przedsięwzięcia.
Rentowność produktów, klientów i kontraktów
Analiza rentowności pozwala ustalić, na czym firma zarabia i które obszary osiągają wyniki poniżej oczekiwań. Analityk bada przychody i koszty przypisane do produktów, grup klientów, kanałów sprzedaży lub realizowanych projektów. Przygotowuje również porównania pokazujące skutki zmian cen, rabatów czy kosztów jednostkowych.
W takich analizach ważna jest znajomość rachunkowości zarządczej. Zanim porówna się rentowność dwóch produktów, trzeba ustalić, które koszty zostały uwzględnione i czy zastosowano te same zasady ich przypisywania. Przykładem zadania jest ocena opłacalności promocji. Wzrost sprzedaży nie musi oznaczać wzrostu zysku, jeżeli rabaty i dodatkowe koszty pochłonęły korzyści z większego wolumenu.
Przepływy pieniężne i płynność
Niektórzy analitycy zajmują się również prognozowaniem przepływów pieniężnych (cash flow) oraz analizą należności, zobowiązań i kapitału obrotowego (working capital). Firma może wykazywać zysk, a jednocześnie mieć trudności z płynnością. Powodem bywają opóźnienia w płatnościach od klientów, rosnące zapasy lub duże wydatki inwestycyjne.
Przy analizie płynności potrzebne jest rozumienie zależności między rachunkiem zysków i strat, bilansem oraz rachunkiem przepływów pieniężnych. Analityk przygotowuje prognozy wpływów i wydatków oraz sprawdza, jak planowane działania wpłyną na zapotrzebowanie firmy na środki pieniężne.
Handel, produkcja i usługi – różne obszary analizy
Analityk finansowy pracujący w sieci handlowej korzysta z innych danych niż osoba zatrudniona w zakładzie produkcyjnym. Różnią się również analizowane wskaźniki i decyzje biznesowe, które mają wspierać przygotowywane raporty.
| Rodzaj firmy | Co analizuje specjalista? | Przykładowy rezultat |
|---|---|---|
| Handel i e-commerce | Przychody, marże, rabaty, koszty zakupu, kanały sprzedaży | Ocena wpływu promocji i zmian asortymentu na rentowność |
| Produkcja | Koszty wytworzenia, zużycie materiałów, wydajność, budżety produkcji | Wyjaśnienie różnic między planowanym a rzeczywistym kosztem wytworzenia |
| Usługi i projekty | Budżety kontraktów, koszty realizacji, przychody projektowe | Prognoza końcowego wyniku finansowego kontraktu |
W firmie produkcyjnej istotne może być doświadczenie w kalkulacji kosztów wytworzenia i pracy z danymi z systemu ERP. W przedsiębiorstwie usługowym większe znaczenie będzie miała znajomość budżetów projektowych i rozliczania kosztów kontraktów. Doświadczenie z tej samej branży nie zawsze musi być warunkiem zatrudnienia. Umiejętności analizy kosztów, marż i odchyleń można wykorzystać również w innej działalności. Trzeba jednak ocenić, ile wiedzy o nowych procesach kandydat będzie musiał zdobyć po zatrudnieniu.
Wymagania wobec analityka finansowego
Wymagania najlepiej określić na podstawie analiz, które nowa osoba będzie przygotowywać. Innej wiedzy potrzebuje specjalista analizujący rentowność produktów, a innej analityk odpowiedzialny za prognozy przepływów pieniężnych. Są jednak umiejętności, bez których trudno samodzielnie pracować z danymi finansowymi.
Wiedza finansowa i umiejętność interpretowania wyników
Podstawą jest znajomość rachunku zysków i strat oraz rozumienie tego, jak przychody, koszty i marże wpływają na wynik przedsiębiorstwa. Analityk powinien poprawnie obliczyć odchylenie od budżetu, wyjaśnić sposób kalkulacji marży i wiedzieć, kiedy do ustalenia przyczyny potrzebne są dodatkowe dane.
Przy analizach rentowności przydaje się znajomość rachunkowości zarządczej, w tym podziału kosztów i zasad przypisywania ich do produktów, klientów lub projektów. Osoba zajmująca się budżetami powinna umieć pracować na założeniach, aktualizować prognozy i oceniać wpływ zmian cen, kosztów czy wolumenu sprzedaży na wynik. Z kolei prognozowanie płynności wymaga rozumienia bilansu, przepływów pieniężnych oraz zależności między należnościami, zobowiązaniami i zapasami.
Excel i praca z danymi
Analityk finansowy powinien sprawnie pracować w Excelu, w tym korzystać z tabel przestawnych, formuł wyszukiwania i sumowania warunkowego. Ważna jest również umiejętność łączenia danych z różnych źródeł, wykrywania niezgodności i kontrolowania poprawności obliczeń. Przy bardziej złożonych analizach przydają się Power Query i umiejętność budowania modeli finansowych.
Pozostałe narzędzia zależą od zakresu stanowiska. Power BI służy do tworzenia raportów i wizualizacji danych, a SQL do pobierania informacji z baz. Znajomość systemu ERP, np. SAP, ma znaczenie, jeśli analityk korzysta z niego w codziennej pracy.
Doświadczenie i współpraca z biznesem
Przy ocenie doświadczenia znaczenie ma nie tylko staż pracy, ale również zakres samodzielności. Przygotowywanie gotowych zestawień to inne zadanie niż wyjaśnianie odchyleń, uzgadnianie danych z księgowością i przedstawianie wniosków menedżerom. Na stanowisku samodzielnym warto oczekiwać przykładów takich analiz z wcześniejszej pracy.
Przydatne jest wykształcenie z finansów, rachunkowości, ekonomii lub pokrewnej dziedziny. Nie zastępuje ono jednak praktycznych umiejętności. Znajomość języka angielskiego powinna być wymaganiem podstawowym, jeśli analityk będzie korzystać z niego na co dzień. Dotyczy to na przykład raportowania do zagranicznej centrali lub współpracy z międzynarodowym zespołem.
Ważna jest również umiejętność przedstawiania wyników osobom spoza działu finansów. Analityk powinien potrafić wyjaśnić najważniejsze zmiany, ich ustalone przyczyny oraz kwestie, które wymagają dalszej analizy.
Analityk finansowy a księgowy, kontroler finansowy i FP&A
Wszystkie te stanowiska wiążą się z pracą na danych finansowych, ale różnią się zakresem odpowiedzialności. Niektóre obowiązki się pokrywają, zwłaszcza w obszarze analizy wyników, budżetowania i prognozowania.
| Stanowisko | Główny zakres odpowiedzialności |
|---|---|
| Analityk finansowy (Financial Analyst) | Analizuje wyniki finansowe, wyjaśnia odchylenia, przygotowuje raporty i wspiera podejmowanie decyzji biznesowych. |
| Księgowy | Ewidencjonuje i rozlicza zdarzenia gospodarcze, dba o prawidłowość zapisów księgowych oraz przygotowuje dane i sprawozdania finansowe. |
| Kontroler finansowy (Financial Controller) | Monitoruje realizację budżetów, analizuje wyniki i często odpowiada za proces kontrolingu w określonym obszarze firmy. |
| Specjalista FP&A (FP&A Analyst) | Koncentruje się na planowaniu finansowym, prognozowaniu, modelowaniu różnych scenariuszy i analizie przyszłych wyników. |
Granice między tymi rolami nie zawsze są wyraźne. Szczególnie obowiązki analityka finansowego, kontrolera i specjalisty FP&A mogą być do siebie zbliżone. Dlatego przy tworzeniu opisu stanowiska ważniejszy od jego nazwy jest rzeczywisty zakres zadań i odpowiedzialności.
Jak sprawdzić kompetencje analityka finansowego podczas rekrutacji?
Podobne zapisy w CV nie zawsze oznaczają takie samo doświadczenie. „Analiza odchyleń budżetowych” może polegać na aktualizowaniu gotowego raportu albo samodzielnym ustalaniu przyczyn różnic i przedstawianiu wniosków kierownictwu.
Najlepiej poprosić kandydata o omówienie jednej z analiz, za które odpowiadał, i dopytać o cztery kwestie:
- Cel analizy: Jaki problem finansowy należało wyjaśnić i kto potrzebował tych informacji?
- Praca z danymi: Skąd pochodziły dane? Jak kandydat sprawdzał ich poprawność i radził sobie z rozbieżnościami?
- Samodzielność: Które elementy wykonał osobiście, a przy których korzystał ze wsparcia innych osób?
- Wyniki i wnioski: Co udało się ustalić, jak przedstawiono wyniki i do czego zostały wykorzystane?
W odpowiedziach szukaj konkretów: sposobu prowadzenia analizy, uzasadnienia przyjętych założeń i świadomości ograniczeń danych. Kandydat powinien umieć wyjaśnić własny wkład bez ujawniania poufnych informacji poprzedniego pracodawcy. Tak przeprowadzona rozmowa pozwoli ocenić nie tylko znajomość narzędzi finansowych, ale przede wszystkim poziom samodzielności i umiejętność wykorzystania danych w praktyce.
Opis stanowiska analityka finansowego – przykład dla firmy handlowej
Poniższy opis przygotowano dla przedsiębiorstwa prowadzącego sprzedaż produktów przez sklepy i kanał internetowy. Firma ma osobny dział księgowości, zespół sprzedaży i kontroling. Poszukuje samodzielnego analityka, który zajmie się wynikami sprzedaży, marżami oraz prognozami dla tego obszaru. To przykładowy profil stanowiska, a nie treść rzeczywistego ogłoszenia konkretnej firmy.